در حال بارگذاری

اقلیم و آب و هوای شهر تیریز

  • آب و هوای تبریز، کوهستانی و سرد و خشک است. شهر تبریز تابستان‌های معتدل، بسیار خشک و کم‌باران و زمستان‌های سرد و طولانی دارد. میانگین بیش‌ترین دمای تبریز در تیرماه، گرم‌ترین ماه سال، به ۲۵ درجه‌‌ی سانتیگراد می‌رسد و در دی‌ماه، سردترین ماه سال، متوسط دما ۲- درجه‌ی سانتیگراد است.
  • میانگین بارندگی سالیانه در تبریز حدود ۳۳۰ میلی‌متر است که عدد کوچکی‌ست و بیش‌ترین بارندگی با ۱۲۱ میلی‌متر در فصل بهار اتفاق می‌افتد. فصل یخبندان از اوایل ماه آذر آغاز می‌شود و تا اواخر ماه فروردین ادامه پیدا می‌کند. تعداد روزهای یخبندان تبریز در طول سال، به‌طور میانگین به ۱۰۸ روز هم می‌رسد.

موقعیت جغرافیایی شهر تبریز :

شهر تبریز در شمال غربی ایران و مرکز استان آذربایجان شرقی‌ست و یکی از مراکز صنعتی، فرهنگی و گردشگری این منطقه به‌حساب می‌آید. تبریز از سمت شمال، جنوب و شرق، به منطقه‌های کوهستانی می‌رسند؛ شمالش کوه‌های «عینالی» و «باباباغی» و جنوبش دامنه‌های رشته‌کوه «سهند» قرار گرفته، ولی در غرب آن، جلگه‌ها و شوره‌زارها قرار دارند.     کم‌ترین ارتفاع شهر تبریز از سطح دریا نزدیک به هزار و ۳۵۰ متر و بیش‌ترینش، نزدیک به هزار و ۵۵۰ متر است. این شهر با مساحت ۳۲۴ کیلومتر مربع، بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیتی نزدیک به ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر دارد. مرکزهای استان‌های مجاور آذربایجان شرقی، یعنی «اردبیل»، «ارومیه» و «زنجان» به ترتیب ۲۳۰، ۱۴۰ و ۳۰۰ کیلومتر با تبریز فاصله دارند.  

پوشش گياهي شهر تبریز

شهر تبريز بعلت واقع بودن در دامنه غرب و شمال غربي رشته كوه سهند و تحت تاثير آب و هواي مديترانه اي جزو مناطقي از كشور است كه ويژگي خاص از تنوع و گسترش پوشش گياهي را دارد . مراتع شهرستان داراي درجات مختلفي از جمله مراتع شمال تبريز ، غرب و شمال غرب كوه سهند داراي مراتع عالي و بهترين مراتع ييلاقي است و همچنين كوهپايه هاي شمال غرب و شمالي نيز داراي مراتع خوب و متوسط مي باشد .    

فرم بنا در شهر تبریز :

  • برودت بسيار زياد هوا در بخش عمده اي از سال ، در نواحي سرد و كو هستاني باعث شده است تا حداكثر استفاده از تابش آفتاب ، بهره گيري از نوسان روزانه دما ، حفظ حرارتي و جلو گيري از باد سرد زمستاني در فضاهاي مسكوني امري ضروري گردد . لذا فرم بنا در جهت مقابله با سرماي شديد طراحي و اجرا مي شود . در ادامه ، به توضيح خصوصيات كلي فرم بنا در اين اقليم خواهيم پرداخت.
 
  • برودت بسيار زياد هوا در بخش عمده اي از سال ، در نواحي سرد و كو هستاني باعث شده است تا حداكثر استفاده از تابش آفتاب ، بهره گيري از نوسان روزانه دما ، حفظ حرارتي و جلو گيري از باد سرد زمستاني در فضاهاي مسكوني امري ضروري گردد . لذا فرم بنا در جهت مقابله با سرماي شديد طراحي و اجرا مي شود . در ادامه ، به توضيح خصوصيات كلي فرم بنا در اين اقليم خواهيم پرداخت.
 

2- استفاده از ايوان و حياط كوچك در بنا:

از آنجايي كه در بيشتر روزهاي سال در مناطق كوهستاني سرد ويا بسيار سرد است اكثر فعاليت هاي روزمره در اتاق ها انجام مي پذيرد . لذا ابعاد حياط ها در اين مناطق قدري كوچكتر از نواحي فلات مركزي ايران است . ساختمان ها در اين اقليم داراي ايوان اند كه كاربرد نشيمن ندارند و صرفا جهت حفظ ورودي ها ي بنا از برف و باران استفاده مي شوند نكته ديگر پائين بودن كف حياط بناهاي اقليم سرد به اندازه 1 تا 1.5 متر از سطح پياده روهااست تا بتوان آب جاري در نهر ها و جويها را بر باغچه حياط يا آب انبار واقع در زير زمين سوار نمود و از سوي ديگر ، زمين مانند عايق حرارتي اطراف بنا را احاطه كرده ، مانع از تبادل حرارتي بين بنا و محيط پيرامون آن و باعث حفظ حرارت درون ساختمان مي شود .    

3-  پلان ، فرم بنا و نحوه قرار گيري آن:

در حوزه اقليمي سرد و كوهستاني ، بناها داراي پلان و بافت متراكم مي باشند . فرم بنا بايد به گونه اي باشد كه سطح تماس آن را با سرماي خارج كمتر نمايد تا حرارت كمتري از درون به بيرون انتقال يابد . لذا از احجامي نظير مكعب يا مكعب مستطيل استفاده مي نمايند تا نسبت سطح خارجي بنا به حجم داخلي آن كاهش يابد و آن را در حداقل ممكن نگه دارد . ساختمان ها بين 20 درجه به طرف غرب و 45 درجه به سمت شرق و در سايه باد يكديگر و خارج از سايه آفتاب هم ، در محور شمالي – جنوبي مستقر مي شوند.    

4-اتاق هاي كوچك با ارتفاع كم:

در نواحي سرد و برفي ، بايد از ايجاد اتاق ها و فضاهاي بزرگ داخل بنا اجتناب نمود چرا كه با افزايش سطح تماس آنها با فضاي سرد بيروني ، گرم كردن اين فضاي وسيع مشكل خواهد بود.بنابراين در اين مناطق سقف اتاق ها را پائين تر از اتاق هاي مشابه در ساير حوزه هاي اقليمي در نظر مي گيرند تا حجم اتاق كاهش يابد و سطح خارجي نسبت به حجم بنا حداقل گردد . ارتفاع كم سقف در تالار ها و اتاق هاي مهم و طاق راسته ها و حجره هاي بازارهاي اين مناطق نيز مشهور است .    

5- بازشوهاي كوچك:

در اين مناطق براي جلو گيري از تبادل حرارتي بين داخل و خارج بنا از بازشوهاي كوچك و به تعداد كم استفاده مي كنند . در صورت بزرگ بودن پنجره ها ، استفاده از سايبان الزامي است . بازشوها در ضلع جنوبي براي استفاده هر چه بيشتر از تابش آفتاب ، بزرگتر و كشيده تر انتخاب مي شوند . همچنين از استقرار بازشوها در جهت بادهاي سرد بايد اجتناب نمود . پنجره هاي دو جداره نيز براي رساندن تبادل حرارتي به داقل ممكن مناسب ترند . در ضمن به منظور جلوگيري از ايجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلي به خارج ساختمان ، ميزان تعويض هواي هواي داخل وتهويه طبيعي را بايد به حداقل ممكن رساند.در مقايسه با اقليم گرم و خشك ابعاد بازشوها در اين حوزه اقليمي براي استفاده از انرژي حرارتي حاصل از تابش آفتاب افزايش يافته است.      

6- ديوارهاي نسبتا قطور:

قطر زياد ديوارها نيز به نوبه خود از تبادل حرارتي بين فضاي داخلي بنا و محيط بيروني ساختمان جلوگيري مي كند . معيارهاي معماري اقليم سرد و كوهستاني و گرم و خشك تقريبا مشابه است و تنها تفاوت آنها در منابع حرارت دهنده مي باشد كه در اقليم گرم و خشك اين منبع از سمت بيروني بنا و در اقليم سرد از سمت داخل فضا مي باشد . لذا بايد در اين اقليم به كمك مصالح بنايي قطر ديوارها را زياد نمود تا اين جداره بتواند به عنوان منبع ذخيره حرارت داخل بنا عمل نمايد . ديوارهاي قطور ، گرما و حرارت تابش آفتاب روزانه را در طول شب حفظ و به تعديل دماي داخل ساختمان كمك مي نمايد . در معماري بومي اين مناطق تا حد ممكن تلاش مي شود تا به شكل طبيعي يا يا با استفاده از بخاري و گرماي ناشي از حضور افراد ، پخت وپز يا حضور حيوانات ، بنا را گرم نمود .

7- بام هاي مسطح:

ابن يه سنتي در كوهپايه هاي شمالي سلسله كوههاي البرز داراي بام هاي شيب دار و در مناطق كوهستاني غالبا مسطح هستند.بام هاي شيب دار در صورت مناسب بودن پوشش آن به مراتب از بام هاي مسطح بهترند چرا كه آب باران را به سهولت از روي بام دور مي كنند . ولي در صورت كاهگلي بودن پوشش بام ، قدرت آن در برابر رطوبت و باران و به ويژه برف بسيار تضعيف خواهد شد . چرا كه آب ناشي از ذوب تدريجي برف وارد سقف كاهگل مي گردد و بنا مرطوب و نم دار مي گردد . انتخاب بام هاي مسطح در اقليم سرد مشكلي ايجاد نمي نمايد چرا كه با نگهداري برف بر روي بام ازآن به عنوان عايق حرارتي در مقابل سرماي زياد هواي خارج كه چندين درجه كمتر از درجه حرارت برف است استفاده مي شود و همچنين فضاي زير اسكلت خرپا كه كاربرد انباري دارد ، عايق مناسبي بين فضاي داخل و خارج بنا خواهد بود . لذا دو جداره بودن سقف بنا در اين اقليم براي حفظ گرماي بنا حائز اهميت است .  

  نوع مصالح

مصالح مورد استفاده در ابنيه سنتي در مناطق سرد و كوهستاني مانند ساير حوزه هاي اقليمي از مصالح موجود در آن اَقليم است. اين مصالح بايد از ظرفيت و مقاومت حرارتي خوبي برخوردار باشند تا گرماي بنا را در فضاي داخلي آن حفظ نمايد . لذا بدنه اين ابنيه از سنگ ( يا چوب ، ملات كاهگل ، خشت و آجر ) و پوشش سقف و بام از تير هاي چوبي و كاهگل مي باشد . از سنگ و مصالح مقاوم و سنگين براي براي پي سازي بنا استفاده مي كنند و در برخي نقاط ، كرسي چيني با مصالح سنگين جهت جلو گيري از رطوبت به كار مي رود  .    

كالبد شهري و روستایی

بافت شهري و روستايي حوزه اقليمي سرد و كوهستاني در جهت مقابله با سرماي شديد شكل گرفته است . ويژگي هاي بافت شهري و روستايي در اين اقليم عبارتند از :
  1. بافت متراكم و فشرده
  2. فضاهاي كوچك و محصور
  3. بهره گيري از جهات آفتاب و زمين ( به عنوان عوامل تعيين كننده ي جهت استقرار و گسترش شهر و روستا و سيماي آنها )
  4. معابر باريك به موازات خط تراز زمين
 

يشينه تاريخي و آثار باستاني:

  • قدمت شهر تبریز طبق آثار ومستندات وخاکبرداریهای بدست آمده افزون بر 4000 سال است.یکی از این مستندات استخوانهای اجسادی است که درطی حفاریها وخاکبرداریها دراطراف مسجدکبود از عمق5 الی 7متری بیرون آورده شده اندونشانگر این است که دراین مکان انسانها 3800سال پیش می زیسته اند.این استخوانها امروزه درموزه نگهداری می شوند.ابتدایی ترین اطلاعات که بصورت مستند از تبریز موجوداست کتابی به تحریر حمدالله مستوفی است.ایشان درکتاب خودآورده که تبریز درزمان حمله اسکندر مقدونی به ایران یک مادکوچک بودوشخصی به نام آتروپات درآن زمان به آن استقلال داد وآنجا را از شر حمله اسکندر ودیگر دشمنان مصون نگه داشت به همین خاطر ازآن پس آنجا را آتروپاتن نامیدندوبعدها درطی سالیان به آتروپادگان سپس آذرآبادگان ودرنهایت آذربایجان تغییر نام یافت.تبریز به اسمهای تاوریز وداوریژوبعدها تبریز تغییر نام داده شدکه درلغت بمعنی کوهستانی بودن ویاخوش آب وهوا بودن است.
  • درطی سالیان دراز آذربایجان دستخوش حوادث مختلف طبیعی ازجمله زلزله های بزرگ وکوچک وسیلابها وحوادثی دیگر نظیر حمله دشمنان چه پیش از اسلام وبعدازآن وحملات عثمانیها قرار گرفت.درزمان صفویه تبریز پایتخت شد وشاه اسماعیل صفوی درآنجاتاجگذاری کرد.شاه طهماسب پایتخت را به قزوین انتقال دادو همین حوادث باعث ازبین رفتن آثار وابنیه ها شد.دونمونه از آثار ازبین رفته براثر زلزله وحمله مغول یکی شنبه قازان تبریز ودیگری ربع رشیدی است که هم اکنون بجز توضیحاتی درمورد آنها دربرخی کتب آثار دیگری ازآنها باقی نمانده است.شنبه قازان درزمان قازان خان ساخته شد که برجی بوده است که ارتفاع دیوار آجری آن 80 متربوده وارتفاع گنبد آن140وعرض دیوار14متر بوده و14هزارنفربه مدت 10سال آن راساخته بودند.چون عمر حکومتها زیاد طول نمی کشید باعوض شده حکومت وازبین رفتن آن آثار باقی مانده راهم حکومتهابعدی که روی کارمی آمدند ازبین بردند. ربع رشیدی بزرگترین دانشگاه دنیا درقرن8 هجری قمری بوده که بهترین اساتید از سراسر دنیا درآنجا به تدریس مشغول بودند.طبق شواهد بعدازحمله مغول تمام کوره های حمام های تبریز به مدت 1ماه با سوزاندن کتب این دانشگاه گرم می شده وساختمان هم براثر زلزله شدید ازبین رفته است.
   

بررسی شاخص ترین بنا ها و اماکن تبریز

 

روستای کندوان

بافت قديمي ترين روستاي كندوان كه يكي از زيباترين و منحصر به فردترين روستاهاي تاريخي كشور و تنها روستاي زنده صخره اي محسوب مي شود و این و صد ها دلیل دیگر باعث ثبت كندوان در فهرست آثار ملي ايران می شود .  

ارک علیشاه :

بناي باقيمانده در محوطه مصلاي تبريز، كه امروز به عنوان ارگ عليشاه شناخته شده است ،در اصل بازمانده مجموعه بناي هاي عظيم است كه تاج الدين عليشاه وزير با تدبير غازان خان و اولجايتو ما بين سالهاي 716 تا 724 ه . ق ساخته ، بنا در ابتداي شروع ساخت داراي مسجد ، مدرسه ، خانقاه ، حمام ، آرامگاه ، زاويه و …. بوده است كه تاج الدين عليشاه آرامگاه خود را نيز در اين محل احداث كرده بود . اين بنا با وجود عظمتي كه داشت ، هيچگاه اتمام نپذيرفت و تعجيل در ساخت و ايوان عظيم آجري آن باعث فروريزي طاق آن گرديد و چون عليشاه نيز فوت كرده بود ديگر براي كسي توان ساخت چنين بناي عظيمي وجود نداشت . در اين بنا طبق نوشته پروفسور هلن براند نوعي بازگشت تعمدي آگاهانه به الگوها و نمونه هاي معماري پيش از اسلام مشاهده مي شود و طبق متون تاريخي عليشاه پس از ساخت بنا گفته بود طاقي بسازم برتر از طاق كسري .

حمام نوبر :

پلان رختكن آن بصورت 8 ضلعي مي باشد كه وسيع و با يك گنبد مركزي كه روي 8 ستون سنگي استوار است بنا شده است.سالن اصلي حمام داراي چهار پايه سنگي در مركز سالن است كه ستوني به قطر30/4 متر بخش مركزي را مي پوشاند.  

مسجد کبود :

بناي مسجد از نظر كاشيكاري و آميزش رنگها و داشتن انواع خطوط عالي و اشكال و طرحهاي بديع مورد نظر ارباب ذوق و معماري است. سطح طاق باقي مانده سر در با طرحها و اشكال مركب از گل و بوته و كاشيهاي معرق الوان پوشيده بود كه بر روي كتيبه هاي اين پايه عبارات مختلفي با آيات قرآني نوشته شده ، كتيبه قسمت بالاي سر در تماما ريخته و اثري باقي نمانده ، بر روي پايه سمت راست كتيبه اي به خط رقاع در متن لاجوردي نصب شده كه از عالي ترين مظاهر معرق كاري دورة اسلامي محسوب مي شود . كتيبه هاي متعدد مسجد با خطوط نسخ ، ثلث كوفي و تعليق به خط «نعمت الله بن محمد البواب» مي باشد. از اين بناي عظيم و نفيس فقط سر در و چند جزر پايه هاي شبستان باقي مانده بود كه در سالهاي اخير (قبل از انقلاب) گنبدهاي آن توسط آقاي «رضا معماران» معمار هنرمند تبريزي دوباره سازي شد.     زمانی این بنا یک گنبد اصلی و یک گنبد جنوبی داشته که اولی روی صحن بزرگ و دومی روی صحن کوچک‌تر ساخته شده بودند. هفت گنبد کوچکتر روی شبستان‌های شرقی و غربی وجود داشته. دورتادور شبستان بزرگ سوره‌ فتح به‌شکل برجسته نوشته شده که کارشناسان می‌گویند احتمالا به پیروزی‌های جهانشاه مربوط است. بیشتر این عمارت با آجر ساخته شده و آجرها با گچ، بندکشی شدند. صحن عمارت مربع شکل است. حوض برای وضو و چند شبستان دور صحن وجود دارد. به‌نظر می‌رسد معماران به‌خوبی هندسه می‌دانستند و در طراحی هنرمندانه‌ این ساختمان، آب و هوای تبریز را هم در نظر داشته‌اند.کف مسجد کاشی‌های براق قشنگی دارد که حالا با موکت پوشانده شده‌اند و چیزی ازشان پیدا نیست.    

دانلود پاورپوینت :

برای دانلود پاورپوینت بررسی معماری بومی شهر تبریز کافیست روی آن کلیک کنید و در ادامه با اوستاکارا همراه باشید.

کاخ شهرداری :

ساختمان عمارت شهرداری تبریز توسط آلمانیها بنا گردیده و نوع سازه و معماری آن در زمان خود بی نظیر بوده است و عناصری در احداث آن بکار رفته است که امروزه پایداری نامیده میشوند و با وجود گذشت زمان نزدیک به یک قرن، هنوز، تازه آن عناصر در بناهای این شهر جا باز کرده اند، که بعنوان مثال می توان به پنجره های دو جداره آن اشاره نمود.     -فرم معماری این بنا از آسمان، به شکل عقاب پر گشوده دیده می شود و جنس نمای آن ترکیبی از سنگ و آجر است که ضمن رعایت بومی گرایی، زیبایی و جلوه خاصی بدان داده است.از نظر معماری داخلی نیز، ارتفاع زیاد و ایجاد سالن های عریض و طویل بدون داشتن حتی یک ستون در وسط آنها، زیبایی و جلوه خاصی به این بنا داده است.    

عمارت حیدرزاده :

خانه حیدرزاده درزمینی به مساحت 900مترمربع دردوطبقه بناگردیده است.این خانه دارای دوحیاط مستقل بیرونی واندرونی است که توسط یک تالار باشکوه با پنجره های چوبی پرکارازهم جدا گردیده اند.دربخش زیرین حوضخانه ای زیبا قراردارد که باطاق های چهاربخشی کم نظیر بندکشی برجسته وآجرهای رنگ شده تلالو خاصی دارد.فضاهای مختلف این بناازطریق یک سرسرای مرکزی باستونهای گچبری پلکان عریض وباشکوه ونورگیر سقفی به یکدیگر ارتباط می یابد.اتاق شاه نشین اصلی ترین وزیباترین فضای این خانه است.    

مسجد جامع تبریز :

عمارتی کهن و متعلق به دوران حکومت سلجوقیان تا زمان فرمانروایی پادشاهان قاجار است که در ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ هجری شمسی، به عنوان یکی از آثار ملی به ثبت رسیده است.    

خانه ی علوی :

تاریخ این خانه قدیمی به دوره قاجاریه – پهلوی بر می گردد که بصورت زیرزمین و یک طبقه فوقانی با معماری اصیل ایرانی احداث شده است و دارای ایوان در نمای اصلی بوده که بر روی دو ستون استوار شده و دارای گچکاری های زیبا میباشد.      

دانلود پاورپوینت :

برای دانلود پاورپوینت بررسی معماری بومی شهر تبریز کافیست روی آن کلیک کنید و در ادامه با اوستاکارا همراه باشید.  

یک پاسخ یا نظر بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *